Trong sản xuất nông nghiệp hiện đại, thuốc trừ sâu vẫn là công cụ quan trọng để kiểm soát dịch hại, bảo vệ năng suất và chất lượng cây trồng. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng cách, chúng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe con người, vật nuôi, hệ sinh thái và môi trường xung quanh.
Việc dùng thuốc trừ sâu đúng cách không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là hành động thiết thực vì cộng đồng. Dưới đây là 5 nguyên tắc vàng tôi muốn chia sẻ để bà con cùng nhau áp dụng, giúp sử dụng thuốc trừ sâu một cách an toàn, hiệu quả và thân thiện với môi trường.
1. Lựa chọn đúng loại thuốc – “Hiểu đúng địch, chọn đúng thuốc”
Không phải loại sâu nào cũng dùng cùng một loại thuốc. Trước khi phun thuốc, bà con cần xác định rõ:
-
Loại sâu bệnh đang gây hại là gì (sâu ăn lá, rầy nâu, bọ trĩ, nấm, vi khuẩn…)?
-
Giai đoạn sinh trưởng của cây trồng?
-
Đặc điểm thời tiết và khí hậu tại thời điểm canh tác?
Sau đó, lựa chọn thuốc có hoạt chất phù hợp, ưu tiên các loại thuốc thế hệ mới, ít độc, ít ảnh hưởng đến thiên địch và thân thiện với môi trường như: thuốc sinh học, thuốc nguồn gốc thảo mộc, hoặc các sản phẩm được khuyến cáo bởi cơ quan bảo vệ thực vật.
Lưu ý: Tuyệt đối không dùng thuốc không rõ nguồn gốc, thuốc hết hạn sử dụng hoặc thuốc cấm.
2. Đọc kỹ hướng dẫn và tuân thủ liều lượng khuyến cáo
Sai lầm phổ biến là “thuốc ít sâu không chết, nên pha đậm thêm chút cho chắc ăn”. Đây là quan niệm rất nguy hiểm. Việc sử dụng quá liều không làm sâu chết nhanh hơn mà còn:
-
Gây cháy lá, hư quả, ảnh hưởng năng suất.
-
Tăng nguy cơ dư lượng thuốc trong nông sản, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.
-
Dẫn đến tình trạng kháng thuốc ở sâu bệnh, khiến việc phòng trừ sau này khó khăn hơn.
Bà con cần đọc kỹ nhãn mác, hướng dẫn sử dụng in trên bao bì: thời gian cách ly, nồng độ pha loãng, lượng nước cần dùng trên mỗi hecta, số lần phun…
3. Sử dụng đồ bảo hộ đúng quy cách khi phun thuốc
Thuốc trừ sâu là hóa chất độc hại. Khi tiếp xúc qua da, mắt hoặc hít phải qua đường hô hấp có thể gây ngộ độc cấp và mãn tính. Vì vậy:
-
Luôn mặc đồ bảo hộ: áo tay dài, quần dài, khẩu trang chuyên dụng, găng tay cao su, kính bảo hộ.
-
Không ăn uống, hút thuốc hay nói chuyện khi đang phun thuốc.
-
Sau khi phun xong phải tắm rửa sạch sẽ, thay quần áo và giặt riêng để tránh lây nhiễm cho người thân, đặc biệt là trẻ nhỏ.
Khuyến nghị: Nên phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh những giờ nắng nóng để hạn chế bay hơi thuốc và giảm nguy cơ nhiễm độc.
4. Phun đúng thời điểm – tránh lạm dụng và phụ thuộc
Không phải cứ thấy sâu là phun. Nhiều trường hợp sâu bệnh ở mức dưới ngưỡng gây hại kinh tế thì không cần phun thuốc hóa học. Việc lạm dụng thuốc không những không cần thiết mà còn gây hậu quả lâu dài.
Thời điểm phun thuốc hiệu quả nhất thường là khi sâu non mới nở, lúc đó cơ thể còn yếu, thuốc dễ thấm. Nếu để sâu trưởng thành, thuốc khó tác dụng, bà con lại tăng liều, dẫn đến hệ lụy nặng hơn.
Đồng thời nên luân phiên thuốc có hoạt chất khác nhau để tránh hiện tượng sâu bệnh kháng thuốc.
5. Bảo quản và xử lý thuốc thừa, bao bì đúng cách
Rất nhiều vụ ngộ độc hoặc ô nhiễm môi trường xảy ra do bao bì thuốc bị vứt bừa bãi ra kênh mương, ruộng đồng. Một hành động vô ý hôm nay có thể để lại hậu quả nặng nề cho môi trường ngày mai.
-
Thuốc thừa phải bảo quản nơi khô ráo, tránh xa tầm tay trẻ em.
-
Bao bì, chai lọ sau khi dùng phải thu gom về điểm thu hồi, không vứt ra đồng ruộng.
-
Không sử dụng chai thuốc cũ để đựng nước uống, thực phẩm hay đồ dùng sinh hoạt.
Rất nhiều địa phương đang áp dụng mô hình thu gom vỏ thuốc BVTV qua bể chứa chung để xử lý, đây là một mô hình bảo vệ môi trường rất hay nên được áp dụng và phổ biến rộng rãi.
Sử dụng thuốc trừ sâu là điều không thể tránh khỏi trong sản xuất nông nghiệp hiện đại. Nhưng dùng như thế nào để an toàn, hiệu quả và bền vững mới là điều quan trọng nhất. Nếu tất cả bà con chúng ta cùng thực hiện nghiêm túc 5 nguyên tắc vàng nói trên, không chỉ nâng cao chất lượng nông sản, mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường sống của chính chúng ta.
Chúng ta không chỉ là người sản xuất, mà còn là người tiêu dùng và người giữ gìn đất đai cho thế hệ mai sau.
